သတင်းအစုံဖတ်နိုင်ရန် Wunzup News Blog သို့သွားပါ👇👇

Ad 300x250

Breaking

Showing posts with label Ningmu. Show all posts
Showing posts with label Ningmu. Show all posts

20 November, 2018

10:22 AM

W P MYUSHA NI MAJA LET, MYIT YU RA AI LAM NI (ကခ်င္ တိုင္း ဖတ္သင့္တယ္)

Photo Credit to Original Uploader

1. Wp num ni myen tsi rung de ma kan sa ap jang
yawng hpe kan ga ya na masing nga ai. Dai gaw
ma law law n shangai lu na hte amyu yawm mat
wa u ga ngu ai yaw shada lam aq matu re. Ngai
langai myit lu ai, dai ni na Wp shayi shadang ni
ma 2,3 kawn jan di kadai n kam shangai n gwi
shangai ai gaw hkrit tsang hpa re.

2. Hpaji majan hku n na Myen jawng lung ai Wp
ram ma ni san poi awng shadang yawm ai. Awng
ai ni mung num sha ni law nna collage dakasu
lung na major shawk yang mung tinang ra
sharawng ningtawn ai hpe njaw ai, shan hte kam
ai subject hpe sha jaw ai. Dim dik tsun ga nga
yang anhte myu baw sang ni a laika hpe nkam
sharin shangun ai gaw dum chye ra ai.

Anhte nan mung tinang ginra tinang jawng hpe
gaw n gun nkam dat ai myit masa hpe tsang ra
nga ai. Ga shadawn tsun ga nra tim kaning
nchye di ai. KIO/A hpaw ai jawng kaw gaw latsa
sha hta tim ga kaman man bai nga, myen jawng
de gaw sen 10,20 hta tim shakut nna bang ya
rai nga ga ai. Myen jawng lung ai ma hpe madi
shadaw ai zawn shanglawt jawng lung ai ma ni
hpe mung shakut ya yu ga. Anhte a jawng hte
ma ni madang tsaw wa na hpaji kung wa na re.

3. Nawku makam hku yu ga nga yang shan hte
gaw anhte hkristan ni hpe moi Awng San prat
kawn hpyen hku masat da ai re. Ya ginra nkau ni
hta byin magang wa sai. Kade nna yang myen
mung ting hpe bukda kam ra na nga nna tara
shang ndau shama wa na ra ai.

4. Wp myu ru sai hta moi gaw Nung, Rawang, Zi,
Maru, Lashi, Lisu, Jinghpaw ngu hpan sanit hku
masat da ai raitim, Nung hte Rawang gaw amyu
langai sha rai ga ai nga ai majaw ya Wp myu ru
sai 6 hku nna nga pra nga ai ni re. Tim Myen ni
gaw maru, lashi, lisu hte rawang ni hpe sumprat
dat gung lau nga ma ai.

De a kata kaw nau myit nhkawn ai hpu nau ni
gaw myen tsun ai hpe na yawng yawng nna an
nau ni lapran ga garan mang hkang tam mayu ai
ni nga ai gaw yawng mu chye chyalu re. Ndai
hpe anhte myit galu ga, majoi myi ga n hkala ga.

5. Wp amyu sha ni hta lai nna myit shalawm ra ai
rudi masha ni nga ai. Dai gaw

a. Sam
b. Myen
c. Miwa
d. Gala ni re.

Ndai ni hta ni dik gaw hpu nau sam ni re. Ndai ni
hta anhte kam ging ai ni law law lawm ai zawn n
mai kam ai ni mung lawm ai, dai gaw mara ngu
nmai tsun ai. Hpa majaw nga yang sai ga shaga
ai lam re. Wp nan rai tim pyi hpyen wa aq myi na
tai ai ni nga nga ma ai.

Dai majaw KIO a ninggawn mung masa hte
maren gahkyin gumdin lam hpe n gun grai dat
ra ai aten, ga shaga grai sadi ra ai ten re.
Jinghpaw ga malai hta "Ga da, ja da" ngu tsun
da ai gaw jaw dik re. An nau ni shada gawng kya
ai hpe tsun alai nna shada jahpoi asawng mara
tam ai lam grai sadi ga.

6. Htung hking masa hku bai yu ga nga yang, myit
sawn ai lam, tsun shaga ai lam, bu hpun mawn
sumli lam hta prat masa hpe ga baw jaw nna
kam ai hku tsun shaga, bu hpun mawn sumli ai
hte anhte ram ma ni hku hkau ganawn mazum
ai maka ni wa Wp sai hte grai shai wa nga ai.

Labu mung magyi n kra, sinda nkra ai or manu
mana hpa ai nlu hpun yang grai madang nem
dum wa ai gaw myit yu hpa re. Wp ram ma ni
law malawng shachyen shaga mung nchyoi,
myit mung nlawm re hta n ga shachyen shaga ai
ni hpe mahtang mana shadu ai ni grai law wa
masai.

Tinang a Wp jinghpaw ga chye nga ninglen
myen ga shaga shakut ai anhte myu ni a myit
hpe lawan sharai ra saga ai.

7. Laika hpaji chye ai Wp ram ma ni dai ni hti
ndang law wa sai rai tim, myen asuya mung
bungli nlu madun, law malawng bungli kaja
kadai nlu, dai majaw bungli kaja tam ai nga nna
shing gan kaw aten majoi bai shama, nkau gaw
maigan de she nga nlu lu hkra sa, maigan du
yang bungli kaja hte shang gumhpraw hkrak
mat ai ni nga ai zawn nkau gaw matsan shayan
rai manya bu di bai nhtang wa ra ai ni hte wa
lam matu nmu mat ai ni mung law law rai nga ai.

De aq kata nang hpam malu masha hta hten za
ai Wp ram ma ni gaw tsa lam shadang grau bai
law wa ai, ndai gaw hpyen wa aq katsi majan ni
hkrai re.

[ Wp ram ma ni shang lawm nga ai shara ni; ]

1. Nawku hpung kaw.......9%
2. Mai gan pru................13%
3. Myen bungli...............17%
4. KIO/A hta...................15%
5. Company.....................7%
6. Bungli kata................18%
7. Nang hpam hta..........21%

Ndai gaw myen mung kata na Wp ram ma
ni a ntsa e maram yu ai lam sha re.
Dai majaw lawan dum hprang ga, lawan
sharai la ga ngu ning mu hpe tang madun
dat n ngai.

Lai Ka - [ N'hkai Bum ]
Lai ka Hkrang - [ Myutsaw Langji ]
Photo. - [ N-Sam 5 Ka Hpung ]

'share' galaw let, Myusha shada shadum hkat ga !


 Chying Hkrung Mahtan
0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw , ,

29 October, 2018

5:12 PM

Anhte a Labau hte Anhte a Myu Masa



“Myu sha langai a arawng sadang hpe hpyen n’gun, sut n’gun, zai ladat n’gun hte sha mai lu ai.”

Lai wa sai 1947 ning hta, anhte a kaji ka wa ni hpe Myen ningbaw Aung San gaw, “Nanhte Jinghpaw Mung hpe nanhte nan up hkang mu. Nanhte kam ai hku up hkang mu! Anhte Myen ni sa up hkang na n re. Anhte hte rau nga di n pyaw dum yang, 10 ning na ai hpang nanhte garan pru mu.” nga nna anhte hpe gunglau la let Pang Long myit hkrum ga sadi hpe ta masat jawm htu saga ai. Pang Long ga sadi hte maren Jinghpaw Wunpawng, Sam, Hkang, Myen ni rau shanhpraw Ingalik ni kaw na shang lawt rau la saga ai.

Myen ningbaw ni tsun ai, 10 ning rau nga yu ga nga ai hte maren, anhte mung 1947 kaw na 1957 ning du hkra 10 ning rau nga yu saga ai. Ndai zawn 10 ning rau nga ai laman, Myen ni gaw hpyen dap shagreng ai, sut hpaga shagreng ai. Shawng Lawt galai n la shi ai shaloi n’gun kya taw ai Myen hpyen dap hpe laknak n’gun, masha n’gun shagreng ai. Dai hpyen dap ni hpe, Sam mung, Jinghpaw mung, Hkang mung shara shagu de sa ai.

Dai hta n ga, Jinghpaw laknak lang hpung ni hpe Myen mung shara shagu na Yaung Sone Tapone ni hte gasat shangun sai. Dai hku gasat hkawm ai a marang e, Kachin dap ni gaw Meikhtila, Kyeng Tung (Tarlay), Yangong zawn re ai shara de sa kau ai. Anhte Kachin dap ni hpe Myen mung shara shagu na rawt malan hpung ni hte gasat shangun nna Jinghpaw mung de gaw Myen dap ni let hte let shara la wa ai.

Ndai zawn Myen myu sha ni gaw hpyen dap shagreng nna, Jinghpaw mung hpe shanhte kam ai hku galaw magang sai. Ga shadawn, Kachin ningbaw ni ninghkap nga ai lapran kaw na Hpyi Maw, Gaw Lam hte Kang Fang buga mare masum hpe Miwa gumsan mungdan hpang de ap kau sai. Ndai gaw anhte myu sha hte ningbaw ningla ni a sut masa, mung masa, hpyen masa n’gun kya nga ai majaw re ngu mai tsun ai zawn, anhte myu sha ningbaw ningla ni Myen myu sha ni hpe kam kaba shut ai majaw anhte a mare ni tat sum mat ai lam re.

Yawng hpe bai shachyaw let myit sawn yu yang, 1948 ning shang lawt lu ngut ai hpang anhte amyu sha ni hpyen n’gun, mung masa n’gun, sut masa n’gun, hpaji n’gun, zai ladat n’gun ni hpe 10 ning laman n lu shachyaw la ai majaw anhte amyu sha ni lam amyu myu hku na roi rip hkrum ai. Anhte na lamu ga ni hpe masha ni hpang de aloi sha jaw kau hkrum ai. Myen ni gaw, anhte mung, anhte ginra hpe rawt galu kaba na matu hpa myit ya ai n re. Dai hpang  Buddha makam masham hpe mungdan a tsaw dik ai makam masham ngu masat ngut ai hpang anhte myu sha ni rawt malan hpang wa sai.

1962 ning February 4 ya kaw na hpang ai rawt malan gaw dai ni du hkra naw matut rawt malan nga ai hpe anhte yawng chye saga ai. 1962 ning kaw na 1994 ning hta gap hkat jahkring ai lam n galaw shi ai ten du hkra anhte a Jinghpaw mung kata shara law law hpe Wunpawng Mungdan Shang Lawt Hpyen Dap (KIA) hku na lu jum tek da lu saga ai ngu mai sawn ai. Nkau shara ni kaw KIO/KIA n lu uphkang tim, Myen asuya nan mung n lu uphkang ai shara ni nga lai wa sai. Myen hpyen dap ni mung hti dang sha re.

1994 ning gap hkat jahkring ngut ai hpang, Jinghpaw mung shara shagu hpyen dap law law hpe jat wa sai. 1990 ning n du shi yang Myen hpyen dap hti dang sha nga tim, 2011 ning majan galai n byin shi ai ten hta chyawm gaw Myen hpyen dap kaba ni mali shi jan daram rai mat ai. Gap hkat jahkring hkyen ai laman hte gap hkat jahkring ai ten hta KIO/KIA ni uphkang ai shara ni kaw na ahkyak ai shara ni hpe mung tai hpyen wa hpe jaw kau ra sai. (Ga shadawn, Hpa Kant lung seng ginra law law tat sum kau ai.)

Ndai lam ni hpe bai ding lik yu yang, 1948 ning hpang de na mabyin hte bung ai lam ni hpe law law mu mada lu ai. 1994 ning hpang de, Myen amyu sha ni gaw, Jinghpaw mung kata shara law law lu magra jum na matu, hpyen dap law law hpe shachyaw ai, lamu ga law law hpe zing la ai, n hprang sut rai (lung seng, ja, pat, hpun, hka shi, mali hka) ni hpe kam ai hku htu shaw dut sha kau ai. Anhte buga na n hprang sut rai dut sha ai kaw na lu ai gumhpraw ni hte anhte hpe kalang bai dip up na matu, lak nak kaja ni, hpyen dap ngang ngang ni hpe gap la ai.

Maga mi de, anhte Wunpawng ramma ni law law si htum mat na matu, kani nam hpam malu masha hpe loi loi hte lu lu, lu sha na matu lajang da ya ai. Wunpawng wuhpawng law law hpe lam amyu myu hku na dip up da ai. Ga shadawn, nawku jawng kaw poi langai galaw na matu, asuya kaw na ahkang sa hpyi ra ai. Ahkang n hpyi ai sha poi lamang lama ma galaw yang, anhte a hpung up hpung sara ni hpe marum marang tsun ayai bun ai. Nawku jawng wang kata, ramma marai shi, shi manga mahkawng ai hte san jep hkrum ai.

Anhte amyu sha ni chyawm gaw, tinang buga na n hprang sut rai ni hpe maigan amyu sha ni hpe aloi sha dut sha nna, hpyen dap kaja ni shagreng na malai, wut dek nta ni gap kau ai. Lak nak n’gun, hpyen la n’gun kaba hkra shakut na malai,  mawdaw kaja ni mari jawn ai. Myu sha ting hpe woi awn lu ai ningbaw ningla shalat na malai, num kaji shalaw ai. Mung masa bawng ban na matu Myen hpyen wa hte tawn da ai ga sadi hpe 17 ning la kau ai raitim, hkyen da ra ai mahkyen ni hpe n hkyen ai sha, pyaw shalai kau ai majaw dai ni na majan hta,

Anhte a shara ni law law tat sum kau sai. Asak ram ai ramma ni law law, du daw sai hkaw byin ra mat sai. Mung shawa 100,000 jan hpyen hprawng tai ra ai. Anhte a ningbaw ningla ni hpe tai hpyen wa gaw, hpa zawn n nawn ai sha zuphpawng hkan, kam ai hku tsun jahkrit shama nga ai. Dai ni na anhte a wuhpung wuhpawng hpe bai yu dat yang,

Jinghpaw mung, Putau (Putao) ga de U Tayza woi awn ai hpung ni gaw Buddha gawk ngu sumla hpe Myen hkaw hkawm hkaw seng htung hte nan gaw gap kau sai. (Anhte a lamu ga hpe Myen ni gaw shanhte na shatai la shakut nga ai re.) Dai ni Machyina (Myitkyina) mare na shang wa/pru wa masat shadaw hpe pyi, Myen maka hte she galaw shachyaw da sai. (Anhte a mungdan anhte a lamu ga hpe anhte n lu madu nga ai lam hpe madun nga ai.). Machyina (Myitkyina) dakkasu kaw jawng lung nga ai ramma law law namhpam malu masha hta hkrat sum nga ai. (Wunpawng ramma langai gaw gara hku asak hkrung ra ai? Wunpawng ramma langai a lit gaw hpa re? ngu ai ni hpe n chye ai sha hpyen wa hkyen da ai mahkam kaw hkrat sum nga ai.) Anhte Wunpawng myu sha ni a arawng sadang ni gaw la hpa pyi n nang mat saga ai.

Myu sha langai a arawng sadang hpe hpyen n’gun, sut n’gun, zai ladat n’gun hte sha mai lu ai, mai sharawt ai. Dai ni na aten hta lahta na tsun mat ai mabyin ni (grau nna 1994 ning hpang de na mabyin ni) gaw anhte amyu sha ni hpyen n’gun, sut masa n’gun, zai ladat n’gun (hard power) kaw gawng kya ai majaw re. Dai ni na ten hta ndai hard power grau ja na matu anhte jawm shakut na matu kaja dik ai aten re. Hpa majaw nga yang, 2011 ning June shata praw 9 ya shani kaw na byin hpang ai majan a majaw, dai ni anhte myu sha ni shaning 20 ning laman myit hkrum dik, myu tsaw myit rawng dik aten re. Ndai zawn re ai aten hta, myu sha ting hte seng ai National Development Plan (or) Kachin National Agenda hpe atsawm sha jawm myit shachyaw let galaw hpang wa na aten re ngu mu mada nngai.

Ginchyum dat yu yang, lai wa sai 1948 ning hpang de anhte myu sha ni hard power nnga lai wa ai majaw, mung dan lu na ahkaw hkang tat sum mat sai. 1994 ning hpang daw de hard power n gaw gap lai wa ai majaw dai ni na ten hta anhte ru yak tsin yam hkam sha nga ai re ngu mu mada ai. Dai majaw dai ni na ten kaw na, hard power hte soft power hpe lawan lawan jawm gaw gap na matu dai ni na anhte myu hpe woi awn nga ai ningbaw ningla ni jawm galaw hpang ra saga ai ngu mu mada nngai law.


0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw , , ,

24 August, 2018

3:30 AM

Nsang Awng La a Hkrangbung Sumla hpe Manau Wang Kaw Galaw Na Masing Hte Seng Nna Freelance ,Independent Researcher Rev.Hka Len Tu Hkawng a Ningmu

Nsang Aung La / Photo : fb

Nsang Awng La a Hkrangbung Sumla hpe Manau Wang kaw galaw na masing hte seng nna, loi mi bawngban mayu ai.

Shakawn shagrau ging ai lam re..Shada da shagrau hkat ai mung mai kaja ai lam re...Nsang Awng La zawn ningtawn ai mung bai pru na n loi nga ai.

Raitim, Shawa yawng hte seng ai shara kaw aten galu galaw tawn na lamang re majaw, Qualification Policy hpe shawng ka jahkrat nna galaw lu yang kaja ai.

Shagrau sha-a committee hpe mung Nsang Awng La a matu laksan committee hpaw ai hku n re ai sha, shawng de na ni, hpang de bai pru wa na ni, kadai mi ninghtawn ai pru wa tim, policy hta shang ai kadai hpe tim shagrau lu na matu dinggrin committee hpaw sa wa yang kaja na re, ngu mu mada ai.

Policy ka jahkrat ai shaloi myit yu lu na matu lawu na lawnglam ni hpe tang madun mayu ai..
***********
(1) Gara madang hpe shagrau na? Mungkan e mying kaba ai MMA Organization ni grai law ai kaw gara Organization a champion hpe madung lata na? One championship (Singapore) hpe sha madung lata na i? Kaga MMA Organization kaw na pru wa yang gara hku? Organization madang (Standard) ni hpe gara hku masat na (Norm)?

(2) Hpa baw ginsup hpan ni hpe shagrau na? MMA hpe sha myit sana i? Gawdin, Olympic ginsup hpan amyu myu (Criteria)?

(3) Galoi ten kaw na hpang nna shagrau na? (moi de Olympic ningtawn ningkrin ni mung nga lai wa yu sai)

(4) Kaning re ai ni hpe shagrau na?

(5) Budget kade ram madang hku shagrau na? Dinggrin Budget nga hkra gara hku masing jahkrat na?

(6) Kadai ni hpe lit jaw na (ownership)?

(7) Shagrau ging ai masha lata san ai ladat hpe gara hku masing jahkrat na (Candidate Screening Process)?

*** Ndai hku n galaw lu yang gaw, rapra ai lam hta ningra wa na shadu ai.

Shakut nna galaw woi awn ai ni yawng a ntsa Karai Kasang kaw na grau ai atsam jaw myit ga...

Ngai gaw Shagrau Ging ai ni hpe shagrau ga, ngu ai hpe myit hkrum ai wa re.

Raitim, myiman lata nna shagrau ai hpe gaw n-gun n jaw ai.

Nsang Awng La, ngai na jinghku re, Moi na Olympic Champion dingsa ni hpe ngai n chye ai.

Raitim, shagrau ging ai hpe masha miman yu ai hku n re sha, policy jahkrat nna tara jashang ga ngu mayu ai lam sha re.

Nsang Awng La gaw Singapore Miwa lauban langai a One Championship (Company)(https://www.onefc.com) a world Champion rai nga ai. Mungkan hta One Championship company zawn re ai MMA company grai law ai. One Championship company hpe Myen mung kaw franchise la nna galaw sha ai gaw U Khin Shwe a kasha, Nandar Hlaing na madu wa rai nga ai.

Olympic chyawm gaw Mungkan ting hte seng ai Organization kaba rai nna, Mungdan shagu na Mungdan a gawng malai shingjawng ai shara rai nga ai.

Ngai kaya hkrum ai lam langai sakse hkam mayu ai. Moi de MMA ngu hpe ngai hkrak n chye ai. Nsang Awng La gaw world champion rai sai, ngu ai hte grai kabu arawng la let, du ai shara shagu kaw ngai Kachin re lam n chye ai ni hpe Nsang Awng La na amyu re lam shakut nna tsun dan yu ai.

Dik hkra, USA kaw ngai hkrum katut ai Maigan amyu ni Nsang Awng La hpe kadai n chye ma ai. USA kaw mying kaba ai MMA gaw UFC (Ultimate Fight Championship) ngu ai she rai ma ai da. Mungkan e MMA Champion langai sha nga ai baw shadu ai wa, grai law ai she rai nga ai. Myen Mung madang mying kaba ai chyawm gaw tsun n ra rai nga ai.

Dai majaw, kade ram awng dang ai hpe shagrau na? ngu ai shadawn chitna policy hpe shawng ka jahkrat nna, Nsang Awng La hpe mung shagrau ga, dai hte maren kadai hpe raitim, MMA ginsup hpan sha n rai, kaga ginsup hpan amyu myu, ningtawn ai hpan amyu myu a matu jawm shakut ga, ngu mayu ai lam re.

Nang hpa mung n lu galaw ai wa dinglun sha chye i, ngu tim hkam la ai... raitim yawng hte seng ai Manau Wang kaw shadun na nga majaw, ngai hte mung seng kun, ngu she re.


Hkungga let,
0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw ,

19 August, 2018

8:44 PM

YA ANHTE GARA DE (View generated via negative elements)

Kachin Manao Shadung

YA ANHTE GARA DE (1)
Ya hkyak hkyak na Mungdan a mung masa-hpyen masa, simsa lam gawgap maka, Panglong Ga shaka shingnip shingna ni hkawng mat wa ai ten hte, anhte a kata e mung aten masa kanggam htawt, woi awn ningbaw tingnyang shamawt wa ai hte rau, Kachin mung shawa a myit su myitrawt lam mung sharaw wan e kalip hkrum ai maling daw zawn rai wa ai maka sat lawat ni a lapran e,”Ya Anhte Gara De? ngu ai ga san hpe htai yu ra sai ten ngu mu nngai. Ndai lam hpe htai yu ai lam hta mabyin labau hte matut nga ai lawnglam ramdaw ni hpe “hpya ayai, hpyan kahpyen nhtawm dinglik dinglun htai lai yu ai lam” (critical analysis) galaw ra nga mali ai. Negative side hpe grau manat let jawm yu mai nga ai.
1. LABAU HKRINGHTAWNG A SHINGNIP SHINGNA
Jaiwa-Dumsa ni hkau ai hta, anhte gaw kanu langai kawa langai kaw na yu hkrat wa ai Chyurum Wunpawng sha ni re ngu ai lachyum mu lu ai gaw dai ni na Kachin Ethnic politics or ethno-nationalism a matu runu hte zawsi rai nga ai. Ndai hpe n gawn nsawn galaw ai hte rau Kachin a ethno-national politics gaw tribe politics madang de nhtangchyung rai mat nna Kachin State ngu ai mung masa lamu ga hpe madu lu na qualification mung namnak grit nem wa mai nga ai.
Shingrai yang, anhte a labau hta “teng sha myithkrum makai hkak ai” sakse nga saga ni? Mabyin lam loi mi hpe myit yu mai ai.
Anhte a n gup maumwi hta “Jahku Numshe” lahkawng nga ai. Langai mi gaw maumwi hta tsun hkai ai Jshku Numshe rai nna, kaga langai mi gaw Putao, N-ga Ga lai ai kaw dai ni du hkra mu lu ai Jahku Nimshe rai nga ai( ngai na sa du sai). Ahkyak ai gaw ndai Jahku Numshe gaw myithkrum ai lachyum kun? Bra mat ai lachyum shapraw ai kun? ngu ai rai nga ai. “Numshe” gaw lam numshe, lam kaba kaw nna karan pru mat ai lam kaji hpe tsun nga ai. Dai majaw Jahku Numshe ngu ai gaw hkrum zup ai lachyum hta, bra ayai mat ai lachyum sama hpe mahtang madi ya ai zawn rai nga ai.
Nga pra mung masa hkrang mung, Du magam ni gaw tinang a laksan lamu ga e daru magam shadip jahpang manat ai hkrang hpe rusai zinghkri hte mayu-dama-hpunau ngu ai hkusat masa e asak jahkrung ya ai lam rai nga ai. N-gun kahkyin nna langai sha re hku nga ai labau nmu lu ai.
Dai majaw, myithkrum mang rum lam maga hku yu yang, dai ni tsun shawu ai zawn ta tut hta myitmang shabawn lai wa sai labau sakse gaw nmu lu nga ai. Dai majaw she, Jiwa ni gaw “Marai masum myithkrum yang panglai nawng htawk dang ai” ngu tsun da nga ai. Marai masum myit hkrum na n re, n loi, ai majaw, marai masum myithkrum ai shani panglai nawng hpe lu htawk kau na tsun nga ai. Kaja wa gaw marai masum hte sha panglai hpe htawk dang ai baw nrai nga ai. Marai masum galoi myit hkrum lu na nte majaw nmai byin ai lam lahkawng hpe matut tawn da ai lam rai nga ai. Ndai gaw jiwa ni shanhte a ta tut asak hkrung ai mabyin kaw na pru wa ai ga (saying) rai nga ai. Myit shapraw la ai (abstract) nrai nga ai.
Anhte myit hkrum mang rum ai amyu ngu ai gaw lachyum hku tek manat shagreng ra ai lam rai nga tim, labau hta gaw lahta na ga malai raw sha rai nga ai. Dai ni mung myitmang shabawn yak ai hkringhtawng a ningtuk balen bai nsa ja wa nga ai.
Nkau mi gaw, u li la nna hpang mayat shangun nhtawm hpang de du hkra, u shan matut manoi sha lu na myit let shakut mayu nga yang, nkau mi gaw u kanu hpe ya jang sat kau, u shan hoe kalang dat shadu shama sha kau nna hpang e gaw mau pahke dum na hku galaw mayu nga ai. Nkau mi bai rai jang, manang wa gran tawn ai mung masa a shingwang kata e shim lum dum ai majaw, lahta na gara hpe mung myit nlawm shajang ma ai sha n-ga, Shanglawt ni hpe pyi Asuya Hpyendap wa tsun ai hpe lawan hkapla kau shangun mayu nga ma ai, ngu yang shut na zawn nnawn ai.
Ndai lam ni a majaw, anhte a lam shaga wa ai shalou, nkau mi “No” ngu ai hpe nkau mi “Yes”; nkau mi “Yes” ngu ai hpe ngam ai ni “No” bai ngu na masa lachyum leng wa nga ai. Ndai zawn re lam gaw anhte a kata kaw “Self-contradiction/ Self-Negation) byin nga ai lachyum nan rai nga ai. Ndai hku sha arai nga yang amhte gara de mung nsit lu na ga ai. Jahku numshe hpe “Jahku numzup” n shatai lu ai rai yang, anhte law law wa bang kau saga ai asak, aprat, dinghku arang hka wa ya na gaw kadai wa rai na? Aten chyinghkraw galu ai hte rau, ndai zawn gangdun gangjen byin ai “Self-contradicted politics” kata e amyat htuk sha mat ai ni hpe mara shangun tim, shi lu la kau sai dinghkrai wunli gaw shi a matu gaw awmdawm namchyim hpa she rai mat na ga lahtum nshut rai nga ai!
Lahta e tsun jahta ai lam ni yawng hpe gumhpawn dat yu ai shaloi, mahtai langai sha de myitmang shabawn let sa wa na yak ai lachyum sakse rai nga ai. “Myit ai lam n bung ai” ai gaw dingbai dingna kaba rai nga mali ai. Hpa majaw wa “myit ai lam n bung hkraw a ta?” Myit ai lam nbung mat ai lam ( Jahku NUMSHE) a shingdu e wushoi jum tek ai lawnglam ni (why/reason) mung wa shakap shai hkrai law la nga ai. Hpa majaw myit ai lam nbung hkraw ai hpe laksan bai hkrawk sawk ra ai ( research area) kaba langai mi mung rai nga mali ai.
Shing nga jang, ya Anhte Gara de, kaning rai sa na ga ta?



YA ANHTE GARA DE (2)
(Sharaw a hpang Hkan galai nmai)

Shawng na laika hta, anhte amyu ni myitmang shabawn, myithkrum ai labau sakse nnga ai, ngu ai maga shanang let tsun lai wa ni ai. Madung gaw myit nhkrum hkraw ai, myit hkrum yak ai, myit ai lam nbung hkraw ai lam hpe tsun ai rai nga ai. Ahpraw nsam hpe mu na matu achyang shing nrai, ahpraw nre nsam hpe mung yu shalawm ra nga ai.
Myitmang hkrum lam (solidarity) ngu ai gaw lamu de nna hkrat ai baw nrai; ma chyangai zawn rai atawng apa shangai pru wa ai baw mung nrai nga ai. Shinggyim masha ni a lapran e “gawgap la ra ai” bawhpan rai nga ai. Myithkrum mangrum ra ai lawnglam rudi hta hkan nna nbung hkat ai shinggyim masha ni, amyu rusai ni, bawsang ni, amyu mungdan ni gaw yaw shada ai pandung langai (Common Goal) a matu myitmang shabawn racwa ai lachyum rai nga ai. Ndai zawn nbung hkat ai ni myitmang shabawn let, langai sha tai ai shaloi, nsam langai, bawhpan langai ngu ai “Uniformity”; Myen mung jawngma labu atsit palawng hpraw hkrai dem re ai masa nre hpe myit dum ra nga ai. Ndai hku tsun ai majaw anhte Wunpawng Myusha ni a lam hpe grau masan sa ai hku myit let gawgap lu na zai mahkrun hpaw wa nga ai.
Winpawng amyu sha ni myit hkrum ga, ngu ai shaloi bawsang ni langai hte langai nbung hkat ai lawnglam ni hpra hpra lu da shajang ga ai hpe nmai malap ai zawn, dai dinghkrai rudi maka, lawnglam shagu hpe n-gawn nsawn nmai di nga ai. Dai ni yawng hpe nhten nmat hkra makawp maga mazing sumhting, hkungga la ra jahpu shareng sa wa ra nga ai. Dai hpe (agreement on disagreement) ngu tsun mai nga ai. Dai hku nna “Unity in diversity” ngu ai masa hpe anhte a Amyu sha ni kata kaw hkrang shapraw na rai nga mali ai. Bawsang ni gahkyin nna “amyu langai ngu ai mung masa hkrang” hpe gawgap shakut ai she rai nga ai. Common goal gaw “Amyusha mung masa” re majaw, bawsang mung masa nre ai zawn, rusai mung masa mung nrai nga ai. “Amyu sha mung msa” hpe “bawsang mung masa” or “rusai mung masa” hte wa ahkawk buklik shatsang dat ai hte rau, Kachin State ngu ai mung masa lamu ga (Political State) hpe pyi mai tat kau mai nga ai. “Kachin mung masa” ngu ai shaloi, bawsang yawng myitmang hkrum ai “Amyusha mung masa” (national politics)rai nga mali ai.
Bai bawsang atsang hpe lai kau da nna, “Kachin Amyusha Wuhpawng”(Kachin national community) ngu bungba batba masa hku bai myit yang, anhte dai ni awmdawm shanglawt mi ngu ngu, federal mungdaw mi ngu ngu, kaga wa e dip da ai kaw na lawt mayu let shakut nga ai ten, anhte a kata, Kachin Amyusha wuhpawng ni a kata, nawku hpung structure kata hkan e, dinghku kata, shada dip da, shingdang hkat ai, lachyen lahka, manu shayawm hkat, n gawn nsawn galaw hkat ai lam ni nbyin hkra sadi ra ai lam kaba nga mali ai. Kaga wa kaw awmdawm hpyi nna anhte shada lapran awmdawm njaw hkat ai rai yang, anhte a bungli gaw British kaw na shanglawt lu tim Myen bai dip kamyet ai “Sharaw a hpang Hkan galai” ai masa byin wa na rai nga ai.
Dai majaw, yakhkak la ai anhte a myithkrum lam hpe gawgap ai hta ahkyak kaba gaw ndai anhte a kata e awmdawm a namchyim hpe kalang dat hkrang shapraw ra ai lam nan rai nga mali ai. Kaga wa anhte hpe galaw ai lam hpe anhte shada lapran e nan bai galaw hkat ai masa ( Self-Contradiction) nbyin na gaw nachying wa ahkyak nga mali ai. Dai hku sa nga jang, “Sharaw a hpang Hkan galai” wa na shingran maka singnip shingna tai wa mai ai. Manang wa e jaw ai yubak hpe sit shakut ai hta shada jaw hkat ai yubak lit hpe hpya ayai kau na lit kaba lu nga ga ai nrai ni?
“Freedom from external elements and internal bondage must go hand in hand”.
Anhte kaning rai matut sa na?
(bai matut na)



YA ANHTE GARA DE (3)
(Nawku Hpung ni a Tsap Shara)

Anhte a shawnglam kaning rai, gara de sa wa na, ngu ai mahkrun mahkyen hta, Nawku a hkapla hkansa ai makam masa tsap shara, galaw ai lamang lam ni, hkawtsun ai mungga manaw, Chyum laika sharin hpawng, conference/seminar hte Chyum Jawng ni a Karai Masa tsap shara shingwang ni ahkyak nga mali ai.
Ndai shara ni gaw anhte a maru mayak hpe hparan lu ai makam masa hpe shapraw ra ai; dai hpe hkrang shapraw ra ai. IDPs Camps kaw sa nna Wenyi hkye la hkrum na re, jamjau hkam ga ngu yang, nabai makam masa sha arai na rai nga ai. Wenyi hkye la hkrum jang ram sai, hkumhkrang lam gaw n ahkyak ai ngu hkapla ai makam masa a prat gaw lai mat sai re.
Asha Dan Hkristan ni gaw Asha Hkristan tai let, Korea Hkristan, Miwa Hkristan, Kala Hkristan, de kata kaw pyi, amyu myu specific hku, e.g., Dalit, Minjung, Tribal, ngu rai, Hkristan makam a lachyum hpe tinang a laksan mung masa sut masa, htunghking hte nga pra masa ni gumhpawn ai ASAK HKRUNG MAKA hta lachyum htai la nna hkansa wa ai aten rai nga mali ai. Ndai hpe MCC, WCC hkrang hku matut ai Ecumenical nawku hpung ni yawng dum hprang ra ai lam kaba re.
Ndai lahta na masa hku, anhte mung “Kachin Hkristan” tai ra nga ai. Lachyum gaw anhte a mung masa, hpyen masa, labau maka hta anhte a ruyak bum hpe sit lu ai makam masa hpe anhte a shani shagu na asak hkrung mabyin kata kaw na gyin shalat la ra nga mali ai.
Majan a majaw mare htenza, hprawng ayai ra, nanghpam hte si htum wa, Hpakant ga e masha ni lani hte lani kaput si hkrum, IDPs ni grau grau jamjau wa nga ai kaw, Wenyi hkye la lam san san mungga sha tsun, Nawku hpung gaw mung masa hte hpa nseng ai nga nsen shapraw, ဧဝံေဂလိ sha hkaw shakut, anhte a ruyak lam hpe gaw mung masa re ngu koi mayu rai jang gaw, Kachin Wunpawng a Asak Salum rai nga ai Nawku Hpung gaw salum ana kap taw sai lachyum tai wa lu nga ai. “Myi pai” makam masa sha rai na sai.
Ndai kaw Chyum jawng ni a Karai masa tsap shara mung nachying ahkyak ngacai. Ga shadawn, Nye a kanu rudi KTC/ KTCS hpe mahkawn hta, Wunpawng Sha ni a Masin Salum Nawng Nang Chyum Jawng” ngu mahkawn da ga ai. Moi de gaw teng sha nan masin salum zawn tsap ya wa sai hpe mu lu ai. Dai ni ndai masin salum a Karai masa lam gaw anhte a daini na ruyak bum hpe sit kau lu na hta kade madang hku salum naw tai nga ai kun? ngu ai hpe duhkra bai yu dinglik ra nga mali ai. Matut nna “Wunpawng Sha ni a Masin Salum KTCS” tai nga na re ngu mung kam nga nngai.
Dai hte maren, kaga hkan na Chyum jawng ni mung dai zawn sha sa wa ra ai aten rai nga ai. Denomination hta hkan nna htingrai htingrat hkat yak ai Karai masa ni nga nga ai hpe ningdang nlu ai; raitim, yawng shinggyim masha hkrai re majaw, shinggyim lam hparan ai makam masa hpe myit wa jang yawng hkrum rum na mahkrun nga nga ai hpe makam masham ningbaw ningla ni myit hkawn let lam jawm tam mai nga ai ten rai mali ai.
2012 awmdawm ngu ai ga hkaw hpe nawku hpung kata de jashawn dat ai shani kaw nna 2018 March du hkra KBC gaw amyu sha lam hta nden ja ja tsap wa sai hpe dinglun, mara shagun, ladu lai ai hku mu ai ni law law nga tim, KBC gaw dai ten she teng sha Yesu a hpanghkan majing (true disciple of Jesus) tai sai re; KBC mung matut nna ndai madang hpe n shayawm kau na ahkyak nga mali ai (KBC a Karai masa hte seng ai hpe hpang daw laksan bai ka mara na nngai)
Nawku hpung ni nsen nbung, makam masa nbung ai hte amhte a myitmang shabawn lam mung zang ayai sai lachyum rai nga ai. Anhte a shawng lam a asak gaw Nawku Hpung kaw tai nga ai. Nawku hpung gaw “ahpraw” nha jang hkan hpraw, “Achyang” nga jang anhte a masha ni mung hkan chyang na rai nga ai. Ndai daram wa ahkyak shara hta nawku hpung ni tsap nga ai rai nga ai.
Asan tsun ga nga yang, “mung masa makam masa- political spirituality/theology” de sa wa ra ai hpe tsun nga nngai. Dai gaw kaga nrai, nhkru ntara lam (injustice) hpe Chyum Mungga hte madi madun sharing sharai ai Makam masa sha rai nga ai. Shut ai mu ninglen n sharai ai; kaja ai amu chye ninglen n galaw ai gaw Karai a yaw shada lam hte nhtan shai nga ai (Yaku 4:17).
Dai majaw, nawku hpung shagu anhte a lawt lam hta karum ya lu ai, ruyak bum hpe sit karum lu ai baw makam masa hpe hkrang shapraw sa wa na lit hpe nmai hprai nga ga ai law.
(bai matut na)


YA ANTHE GARA DE (4)
(Dinglun ai/ tsun madi hkat ai hpe hkamjan ra na ga ai)

Kawa the kasha dangrang hkat ma ai da. Kasha gaw tsun ai, “Awa, masha ni teng ai tsun yang, ga law ma ai”; Kawa bai than ai, “Ma e, teng ai tsun yang, kadai wa ga law na ta”; “ga law ma ai wa” ngu kasha bai shanangvtsun ai. Kawa gaw ma nang, teng ai she tsun yang kadai wa ga law na ta” ngu kawa mahtang daru ahkre ai nsen hte bai kasha hpe tsun shangap wu ai. Shaloi, Kasha bai tsun dat ai gaw, “Awa myi pai”! da, Kawa gaw kasha hpe shingna hte hkan shachyut kayet ai da. Hpa majaw nga yang, kawa gaw “myi pai” rai nga lu ai da.
Shingggyim masha law malawng gaw “teng sha byin ai lam” (reality) hpe madi madun tsun ya jang, hkam jan lu ai atsam nnga ai; grau nna, njaw ai lam, shut ai mabyin ni hpe shabrawng ya jang, shawu ya jang, masin pawt chye nga ai. Ndai mung shinggyim masha a shingra masa (nature) langai gaw rai nga ai. Bai, tinang nshut ai hpe shut ai hku tsun kajai ya jang, grau nna pawt chye nga ai. Tinang nshut ai hpe shut ai hku tsun ya ai majaw, tinang hta hpa sharin la na ngu ai hpe grau nna myit yu mai nga ai. Raitim, shinggyim masha law malawng gaw tinang lap mi a matu galaw ai hpe lam mangu hku tsun ya na ra ai law na ga ai. Dai majaw, “grai ram ai law” ngu tsun jang, tinang hkum hpe malap kau ai ni nga wa chye ai. Ndai lam ni mahkra gaw, ‘jaw ai, shut ai, byin ging ai, nbyin ging ai’ ngu ai ahkyak lam hpe mu lu na matu dingbai kau ya, myi bam kau ya ai lam ni rai nga ai.
Anhte kaw byin lai wa sai mabyin lahkawng hpe kadun dawk bai jahta na nngai. Kaga yaw shada ai lam hpa nnga ai; dinglun/ tsun madi hkat ai lam a lachyum hpe shaleng ai san san sha rai li ai. Ga shadawn langai mi gaw, moi Sarakaba Nngai Gam gaw shi nan jawng sara galaw nga ai jawng hpe dinglun lai wa sai. Ga hte dinglun ai sha nrai; shi ka ai laika ni hta mung, adan aleng nga, shara nkau mi hta masha mying gra gra nga ka bang ai du hkra galaw lai wa sai hpe shi a laika ni bai hti yang mu lu nga ai. Sara Nngai Gam a dinglai, ladu lai ai lam ni mung gaw nga sai hpe ngai yin la ya nngai. Raitim, shi madi madun ai lam madung gaw, shi galaw nga ai jawng gaw “Wunpawng sha ni a Masin Salum” nga ai the maren, Karai masa lam hta Wunpawng sha ni a mung masa mayak manghkang hpe hparan lu ai baw Karai Masa de sa ra ai” ngu ai hpe rudi shatai nna dinglu ai lam rai nga lu ai. Raitim, hpang jahtum Sara Nngai Gam gaw shi a jawng kaw nna poi kahtan mat wa ai ga de du mat sai hpe mu lu ai. Dinglun/tsun madi hkat ai htung lai hpe lang ai a akyu rai nga lu ai.
Bai, kaga langai mi gaw, Shanglawt Dap a lam rai nga ai. Moi de Ginjaw Komiti hpe nmai dinglun ai ngu ai aten nga lai wa sai lam chye lu ai. Shanglawt gaw KIO ngu ai Mung masa hkrang kata e, KIA ngu ai Hpyendap hpe lakung dawnu kaba hku tawn da tim, Hpyen hkrang mahtang grau n-gun ja ai hpe mu ai. Hpang jahtum, Kachin mung shawa yawng e madi shadaw aw law wa ai gaw, KIO a chyinghka hpaw nna, Mung shawa hte mahkra shawn wa ai ten kaw nna sha rai nga ai hpe anhte yawng chye ga ai; ndai aten e, dinglun ai lam, hpaji jaw ai lam, ni hpe Shanglawt mung ram daw hkap la, myit wa sai aten ngu mu lu nngai. Shanglawt dap kata na shut shai mat wa ai lam, gawng kya mat wa sai lam ni hpe Shanglawt ningbaw ningla ni a n-gup hte nan yin la, tsun shapraw wa ai lam ni gaw, kaja ai maka kumla kaba ni rai nga ai.
Dinglun ai hpe nhkam ai gaw, Gumshem magam myit jasat, lailen masa rai nga ai. Gumshen magam ni a lai gaw shanhte hpraw ai ngu yang, chyang tim, hpraw ra ai masa rai nga ai. Jaw ai, teng ai lam gaw shanhte kaw sha nga nga ai, ngu ai masa rai nga ai. Dai majaw, kaning re masa hpe mung, Win-Lose approach hku sha hparan shakut nna, Win-Win ngu ai mutuality masa hpe n-gawn nsawn di kau ma ai. Dai majaw, manghkang hparan ai shaloi mung, ‘nang gaw shut ndai, ngai sha jaw ai, dai majaw, ngai tsun ai hku rai jang, manghkang hparan ngut sai’ ngu ai ladat hpe lang nga ai. Ndai gaw dai ni manang wa anhte hpe lang ai sha nrai; anhte a kata kaw mung ndai masa byin taw nga ai shara ni nga jang, anhte a matu kumla nkaja nga ai.
Myi pai wa hpe “nang myi pai ndai” ngu jang pyi nhkap la lu ai rai yang, myi pai nre hpe “nang myi pai ndai” ngu ai ga hpe chye na lu na gaw yak la nga ai. Teng sha nga yang, myi lahkawng maga kaja nga ninglen, mu ging ai lam hpe nmu lu ai rai jang, “myi pai” sha nrai, “myi di (blind)” nan rai nga ai. Myi kaja wa hpe, “myi pai ndai” ngu ai a akyu gaw, mu ging ai, mu ang ai lam hpe mu lu hkra shakut wa Shangun lu nga ai. Raitim, dai hpe chye na hkap la lu ai atsam naw ra nga mali ai.
Dinglun hkam ai masa hpe bau la ging nga mali ai. Shada dinglun htai lai hkat nna, mahtai kaja shapraw la lu nga ai. Hpa majaw nga yang, dinglun ai majaw, “myi” law law nga ai hpe shapraw dan nga ai. Ndai myi law law hpe kahkyin dat jang she, anhte a lam hkum tsup ai mahtai pru na rai nga ai. Dai hte maren, labau mabyin ni mung, maga mi de na sha tsun ai lam hpe la yang Nhkum tsup nga ai; opposite view hpe mung la ra nga ai. Anhte a labau hta, ndai baw mabyin ni grai law nga ai; ga shadawn, Du Lahpai Naw Seng gumlang rawt ai hpe “lam dam ai” ngu mu ai ni anhte amyu kaw nga ai; raitim, maga mi de nna yu yang, shi gaw lam dam ai wa nrai; jaw ai hpe galaw ai wa rai nga ai. Ndai gaw ningmu, myi law law nga ai a sakse rai nga ai. Yak ai gaw, mabyin masa shagu hta akyu hkam sha ai ni nga ai zawn, akyu yawm hkrum ai ni nga nga ai; dai majaw, ningmu ni shai shajang ai hta, tsap shara du hkra shai mat wa ai rai nga ai.
Dai ni mung, anhte a lam hpe dinglun htai lai yu yang, tsang shara she rai nga ai. Anhte a kata yaw shada ai lam ni nbung nga ai; wuhpung shagu a tsap shara ni shai nga ai zawn, lu la hkamsha ai akyu ara ni mung nbung shajang nga ai; dai majaw, anhte a pangdung langai de sa wa ai hta, lani the lani n-gun ginyoi wa ai zawn, myit mada lam shingnip shingna sinmak sumwi ka-up magang wa ai zawn hkam sha nga ai.
Yehowa Karai Kasang Anhte a Awng Padang ngu marawn let, awmdawm hpe Karai Kasang jaw ya ai hku lama ngu yang, ndai lam hpe teng sha byin lu na re ngu kam sham ai anhte kaw marai kade nga na ga ai kun? anhte hkum anhte bai san dinglik yu ra ai; manang wa hpe sha dinglun ai nrai; madu hkum madu mung dinglu yu ra ai aten wa rai nga mali ai, ngu mu nngai law
Mahtai kaja pru na matu dinglun ai lam hte tsun madi hkat ai lam nga ra ai zawn, dai hpe hkamjan lu ai atsam mung ra nga ga ai; dai hpe ga law hkat ai, jahpoi jahpyak ai maga ndu hkra mung sadi ra nga mali ai.
(bai matut na)


YA ANHTE GARA DE (5)
(Shawa bungli kaw tsap let, mayun mayoi rai Tinggyeng Sut Bunghku Shachyaw ai lam: Corruption:)— myit yu na matu!

Corrupt (v) ngu ai English gaw Latin ga corruptus kaw na sa nhtawm, de a lachyum, ‘mar (jahten ai), bribe (mayun kumhpa jaw ai), destroy (jahten shaza ai)’ ngu ai kaw na sa wa ai lam chye lu nga ai. Dai ni na English ga hta dai hpe, “cause to act dishonesty in return for money or personal gain (OED) – tinggyeng gumhpraw shing nrai akyu ara a matu nding nhpring rai galaw wa shangun ai” ngu gale mai nga ai. Corrupt (v) kaw nna Corruption pru wa nhtawm, dai hpe “dishonest or fraudulent conduct by those in power, typically involving bribery – Ahkaw ahkang, ahnar lu ai ni hku nna, mayun kumhpa zawn re la sha nna nding nman galaw ai lam” ngu chye na mai nga ai.
Ndai lam kadai hpe shading nna anhte myit na? Tinang hkrai tinang shakut, dinghkrai bungli galaw sha nna sut su sahti ai wa hpe kadai hpa tsun shara nnga ai; kaning rai nna me lu yang lu, shi lam hte shi sha rai nga ai. Hpa tsun dinglun na lam nnga ai. Shi a dinghkrai, tinggyen lam shakut ai masha rai nga ai.
Raitim, amyu sha yawng hte seng ai shawa bungli hta tsap, dai bungli mying hte hkawmsa shamu Shamawt re ai ni hpe anhte yu maram mai nga ai. Majan byin magang, salang ni sut hpaga bungli awng dang magang re lam ni byin nga ai kun? Majan laja magang ningbaw ningla ni maigan de dum nta gap, htinghput htingra shagreng, Hpakant de Lungseng htu lawk maden lama rai nga ai kun? Ndai hku lama byin ai rai yang, tsang shara kaba rai nga na mali ai. Manghkang chyinghkraw galu magang, galaw gyam sha mahkrun jaw magang re ai masha, ningbaw ningla, wuhpung wuhpawng ni anhte kaw nga nga ai kun? Amyu sha lam, akyu ara hpe tinggyen akyu ara, dinghkrai sutbunghku hte galai kau hkra wa nrai tim, dinghkrai sut mahkawng shinggyin ai kaw baw bang ai majaw, amyu sha lam hpe, na tu ninglen marawng shaga dat jang she, kajawng pru wa re ai masa hku galaw nga ai kun? Corrpution a lam myit yu ai shaloi, ndai zawn re ga san ni hpe htai yu mai nga mali ai.
Moi 1994 na gaphkat jahkring ai hpang e, ya nnga mat sai Wunpawng myitsu langai mi VOA shiga dep hte san htai ai kaw tsun dinglun shalawm ai hpe dum nga nngai. “Gap hkat jahkring ai hpang Shanglawt magam gun ni Myo Marekaba du wa ai shaloi, wutdek nta grau hkik ai gap, mawdaw grau kaja ai jawn, rai dan nga ma ai” nga ai. Ndai lachyum hte nau nshai ai sha, Shatapru na hpaji chye ai myitsu langai a ga hpe mung naw dum nga nngai. Ya na masa hta, “Sinat lang nna nam rawng rawng jang, gumhpraw lu ai, ngu ai message jaw taw ai zawn rai nga ai”, nga tsun ai. Ndai lam ni teng sha byin sai kun? Dai ni mung kaning rai byin nga kun? Ndai lam ni gaw corruption a sat lawt kumla re kun? htai yu mai nga ai!
Kadai hpe mung shading nna tsun madi ai lam nrai; anhte kaw lama byin nga yang sharai la lu na myit mada ai lam sha rai nga ai. Lama galaw nga ai ni lawm nga ai rai yang mung madu hkum madu chye lu let, shading sharai lu na myit mada nngai( galaw ai mung galaw la ngut nna ram dum ai madang pyi du yang du mat sana kun nchye)!
Anhte nra ai bungli, anhte nan bai galaw nga ga ai kun? Corruption gaw myit masa, kyang lailen, ta tut galaw ai lam, structure, ni yawng kaw kap jung lu ai ana ahkya kaba wa rai nga ai law!
(bai matut na)

YA ANHTE GARA DE(7)
Facebook ntsa kaw tengsha dawdan galaw na masha ni nnga ai; garu jasu ai majaw manghkang grau nre maga de n gun ja wa mai nga ai sat lawat nga ai!
Dai majaw, Amyu sha hte seng ai ahkyak ai mabyin manghkang lam ni hpe fb de nshalun ga; fb hpe ladu lai hkra hpaw malang nna lang ai (over-deprivatize) majaw anhte kaw grau shuk shanut lam ni byin shangun lu nga mali ai.
Nkau mi hpraw san ai myit masin hte tsun shaga ladat tam ai hku jahta nga ai zawn, nkau mi a shingdu e kaga lawnglam ni n gun tai ya nga ai masa ni nga ai; nkau mi myit kahtet let shaga ai, nkau mi tsun jaw ai, matsa mawa ga du hkra lawm nang wa ai— ndai ni yawng gaw nre maga n gun shaja ya lu nga ai!
Dai majaw, kaning re mabyin, manghkang lam raitim, mai kaja mahtai pru na matu gaw lit nga ai ni dum dum hte hte jawm hkrum nna kyu hpyi let jawm mahtai tam sa wa ai mahtang she, mai kaja lam pru na mali ai.
Grau masin shapawt, hkra machyi, myit npyaw shangun ai baw ga si ga hkaw ni hpe la kau ga! Tsi tai ya lu ai ga si ga hkaw ni hpe lang ga! Ngai grai jaw dum nna tsun tim kaga ni a ningmu hta mahtai amyu myu pru wa mai ai ngu ai hpe dum shajang mai ga ai!
Kaning mi nga hkat tim tinang amyu Kachin ngang grin na ra nna tsun ai hkrai rai nga na ga ai! Kaning nga hkat tim hka bra mai ai baw ni mung annhte nrai ga ai!


YA ANHTE GARA DE (8)
Kachin ngu ai Hkali a Li Shambat Kadai?
Myitkyina mare hkran kaw nna Waimaw hkran de, jak hkali nre sha, marai langai e hpang kaw dung let hpun pyen lasham/shambat hte hkang nna rap sa wa nga ai hpun krawk hkali kasha langai hpe myit shingran hta pra pra bang da yu ga!
Kachin ngu ai hpe dai hpun krawk hkali kasha a shara hta tawn nna bai mada yu ga!
Kachin( *mying dang rang na matu nrai sai!) ngu ai mying hku nga hpang wa ai gaw ga shd., Ola Hanson a Kachin Literature (1895) bai The Kachin Hill Tribes Regulation (1895) hpe la nna sawn yang (2018-1895=123) ning na sai. Ndai shani kaw nna British colonial writings, American Sasana ni ka ai laika ni, bai kaga Franscican Catholic hte kaga sasana ni hte kaga maigan likhkrawk ( researchers) ni hte Hpunau Myen ni ka ai laika ni hta, tara upadi, constitution ni hkan du hkra tara shang Kachin amyu ni hku nga sa wa ai gaw latsa ning jan sai lachyum mu lu ai.
Ndai kaw myit dum na lam gaw amyu langai mi a Amyusha Rudi Maka (national identity) gaw madu nan hkam la yin la ai lam (internal perception) hte kaga masha ni e masat masa galaw tsun shamying lang ai lam (external categorization) hpe mahkri jashawn nna gawgap la ai (formation/ process) rai nga ai. Shangai ai shani nan mying hte shangai pru wa ai gaw anhte a labau hta, Ninggawn Chyanun yan Hpunggam Woishun yan hku shang shangai ai Hpanwa Ningsang Chyewa Ningchyang(Kachin God) hta lai kadai nnga nga ai. Tsun mayu ai gaw amyu langai ngu ai gaw aten masa labau maka kata e gawgap sa wa ai (process) rai nga ai. Grau nna Ethnic Identity ngu ai gaw gawgap shachyaw la dingyang re ai process rai nga ai. Kachin ngu ai mying shakap dat ya ai shani kaw nna dai ni du hkra anhte amyu sha ni a hkrun lam gaw ga nhpaw kaw tsun da ai “hpunkrawk hkali” zawn rai nga ai.
Ndai zawn tsun sai hte ahkyak dik ga san gaw, dai Kachin ngu ai hkali hpe nlup mat hkra hkang shap ya ai shambat gaw kara ni rai ta? ngu ai rai nga mali ai. Ndai shambat ni kaw kadai ni lawm a ta?
Myit shachyaw la loi na matu, ga shd.
Colonial prat shawng e (1) Gumchying Gumsa/Gumsa Du magam ni hte Gumrawng Gumtsa *Woi awn magam*(*Dr La Raw a ga) ni (2) Colony prat ten Headman ni; (The Kachin Hill Tribes Regulation (1895) hte maren No (1) na hpung lahkawng gaw Headman hku maren mara rai mat ai hpe mu)
Myen Mung shanglawt lu ai hpang kadai ni gaw Kachin ngu ai hkali nlup kadawng mat hkra hkang shap ya sai kun?
(3) Kachin State Government? (1948 hpang...)
(4) KIO gaw Kachin ngu ai hkali nlup kadawng mat hkra shap shading ya ai shambat kaba langai nrai nga kun?
(5) Nawku Hpung; ga shd.,KBC gaw Jinghpaw Wunpawng (Kachin) ngu ai hpe magra jum nna Amyu sha rudi maka hpe makawp maga ai zawn, tinang amyu mat nmai ai lam hpe tut nawng shagreng sa wa nga ai gaw labau dingyang rai nna, ya kade nna ten mung masa ga si “awmdawm” ngu ai hpe nawku hpung kata jashawn bang ai kaw du hkra rai nga sai. KBC mung ahkyak ai shambat nrai na kun?
Kaga nawku hpung ni a galaw ai lam hpe mung matut myit shalawm ga! Ga shd., manau shawng nau ai gaw Hpunau Kahtawlik ni (1976) rai nga ai.
Or masa lam yan maga hku bai praw di dat ga nga yang
1) Myutsaw mungtsaw myit masa i (2) Hpyen masa i (3) Karai Masa i
Sung sung myit yu na gaw, lahta e ka madun ai ni hta teng sha wa Kachin ngu ai hkali nlup mat hkra hkang shap ya ai shambat majing gaw kara mahtang rai nga kun?
Mahkra hte wa shambat majing tai lu rai yang grau kabu hpa rai nga ai.
Lahta na hta jan nna Kachin public a role gaw gara hku?
Bai kahtap san nga jang, “Kachin” hpe li shap ya ai gaw kadai? Shambat gaw kadai? Lang da ai Shambat gaw hpun ni?, kawa i? or hpri shambat ni, hka hpungla ja wa ai hte gumba kahpap mat lu ai baw shambat i? Hka sung mat jang bungli nbyin mat ai baw i?
Laru ru hta jang gumhtawn hpung yawt hprawng mat na baw “li shap wa” rai kun?
Anhte li shambat ni hpe chye jang, dai shambat ni hpe shagreng ra na ga ai zawn, li shap hpe mung n gun shaja ra na ga ai!
Kadai or kadai ni gaw Kachin ngu ai hkali a shambat hte li shap ni rai ta? Ndai hpe shagreng ra na ga ai nrai ni?


0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw , ,

14 August, 2018

9:09 PM

"Jinghpaw" Ngu Ai Hpe Hpa Majaw N'kam Lang,N'kam Na Mayu Ma Ai Ta ?

Jinghpaw / Photo : G Naw Seng F
Moi lai sai ten hta...
N'dai Jinghpaw Laika hte sha anhte WP ni aq jiwoi jiwa ni chyum laika hti wa sai.
N'dai Jinghpaw laika hku ka da ai chyum laika hti n'na Karai hpe chye wa let, hkye hkrang la ai lam lu la sai.

N'dai Jinghpaw laika hte anhte langai hte langai laika ka htinglet hkat ga sai.
N'dai Jinghpaw laika hti Jinghpaw ga hku Karai mungga hkaw tsun lai wa sai.
N'dai Jinghpaw laika hpe anhte WP ni aq Laika n'nan hku n'na Chyum Laika gale let Karai Kasang aq man kaw e dagam da sai.
0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw ,
8:57 PM

"Jinghpaw " hte "Kachin " Mang Hkang

The Kachin / Photo:overseaskachinassociation21

Moi na ni gaw Jinghpaw re ngu nna ading tawk nau n lang ma ai...
Ngai gaw Hkahku wa re..
Ngai gaw Gauri wa re...
Ngai gaw Hugawng dung re... 
Ngai gaw Zi wa re..
Ngai gaw Maru wa re... 
ngai gaw Zinli la wa re..
Ngai gaw Duleng re...


Nga nna tsun hkat ai majaw Jinghpaw (Nhpaw) ngu ai ga hkum gaw Jinghpaw ga hku yawng hpe hkyawm ai hku sha chye na ai rai nga ai. Kachin ngu ai gaw kaga amyu ni tsun ai ga (Language) langai rai nga ai.
Duwa Zanhta Sin gaw Rawang la wa re.. raitim Jinghpaw ga shaga yang "anhte Jinghpaw ni" nga tsun ai.. Myen hku shaga yang "ငါတို႔ ကခ်င္ေတြ" nga nna tsun ai, nga ma ai. Jinghpaw Mungdaw nhtoi hpe shanhte nan woi galaw lai wa sai re.
Dai ni prat hta Hkahku, Gauri, Duleng, Zinli, ngu ai ga ni alak mi n chye shaga wa sai majaw Hanson laika hpe mahta nna Nawku hpung a common language hpe madung lang wa sai ngu mu mada lu ai..Dai majaw Jinghpaw ngu ai grau dandawng wa ai.
Labau gaw labau hku nga taw na sha re.Shaprai n mai sa.Raitim prat masa hta hkan nna chyoi chye masa hta hkan nna myit hkrum na she teng yang gaw gara hku mi bai shamying tim manghkang gaw n nga ai.

"Ju tawn ai mung hkat mat, Le tawn ai mung mat mat" nga ai baw n byin na sha ahkyak ai.

N pawt : Hka Len Uma
0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw , , ,
5:38 PM

Masha Mayam Tai, Masha Anya Ni A Jasat

Photo : Getty Image

Anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni hta e, masha wa hpe htang kaba nna, 'Mayam' tai hkra shakut ai, masha wa a npu e nga lu hkra shakut ai ni law nga ai hpe maram lu ai. Mabyin ni gaw;

 (1) Ga si a lachyum hpe myit sawn dinglik ai lam gawngkya ai.

 (2) Asak kaba ai ni yawng hpe 'salang' ngu masat hkapla ai.

 (3) English (snr) Hebrew mying ni hte, tinang a buga mare mying, bum mying hte masha mying ni hpe shamying jailang nga ai hpe chye lu ai. Dai hpe chyoipra ai hku (snr) madang dep ai hku hkamla ma ai. Rai yang, tinang amyu ga hku tsun shamying ai lam gaw hpa hpe mahta nna n chyoipra ai kun?

 (4) Amyusha galu kaba hkra gawgap ga, nga ai ni gaw 'Ga Shaga' yang Myen ga, English ga, Miwa ga hte Sam ga ni hkrai gayau nna, ga shaga ai hpe mu chye lu nngai. ### (Amyusha hpe tsawra ai nga nna, amyusha shada zingri sat, amyusha ga hpe jahten ai ni gaw kaja na re kun?)

 (5) Janmau gup sai masha shagu hpe hpaji ninghkrin shadu ai. Ja gumhpraw hkyak hkyak lu ai ni hpe sut masa ninghkrin shadu ai. Hpyen jaubu shagu hte lahpa na shagan law law lu ai masha shagu hpe amyusha ni a myutsaw ningbaw shadu ai. (Ngai hkamla ai gaw, tinang a amyusha ni hpe tatut makawp maga dan nna amyusha ni hpe n sat n shagyeng ai ni hpe she myutsaw hku masat ai.)
### 'Awmdawm' hpe ra sharawng nna Jiwa ni lu da ya ai lamuga hpe tsawra ai ni myit sawn na matu re.

 Npawt :  Visit
0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw , ,

10 August, 2018

9:10 PM

လုယက္မႈ ျပသာနာ ( ၂ )

                                                       လုယက္မႈ ျပသာနာ ( ၂ ) 


ျမစ္ျကီးနားက ကခ်င္လူငယ္ ေလးေတြ လုယက္မႈ ျပသနာကို အေျဖရွာရန္ ျဖစ္တယ္.. က်ြန္ေတာ္ တင္ျပတဲ့ ၂ခ်က္ထဲက
ဒုတိယအခ်က္ျဖစ္တဲ့ သယံဇာတ စီးပြားေရးမွိီခိုမႈ ကေန ကူးသန္းေရာင္းဝယ္မႈ စီးပြားေရးကို ကူးေျပာင္းဖို့ ျဖစ္တယ္။

သယံဇာတ စီးပြားေရးမီွခိုမႈ ဂယက္မ်ား!! ကခ်င္မွာ ေက်ာက္စိမ္း ေရြွ နဲ့ ပယင္းထြက္တယ္.. သစ္ေတာထြက္သယံဇာတ လည္းေပါတယ္. ဒါေပမဲ့ အဓိကက အထက္က ၃မ်ိဳးပဲ..ေက်ာက္စိမ္းနဲ့ေရြွက ေခတ္အဆက္ဆက္က လုပ္ခဲ့ျပီး ပယင္းက သိပ္မျကာေသးဘူး.ကခ်င္ေတြရဲ့ စီးပြားေရး ၈၀% အဲဒီအေပၚမွိခိုေနတယ္.နည္းပညာမလိုဘူး.ကိုယ့္ဟာကိုယ္ တပိုင္တနိုင္ တူးရံုနဲ့ ေလာပန္းျဖစ္တယ္..ေမွာထဲ တစ္ရာသီ တက္ရင္ ဘာပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ခါးလွ ဝမ္းဝတယ္..ဒါေျကာင့္ ကခ်င္ေယာက်ားၤေလးတိုင္း အရြယ္ေရာက္တာနဲ့ ေမွာ္ထဲပဲ,အဲဒီရဲ့ ဆြဲေဆာင္မႈဟာ ??ပညာကို လူလူသူသူမသင္ေတာ့ဘူး.ပညာတတ္ အလြန္ရွားလာတယ္. professional သမား မရွိသေလာက္ျဖစ္လာတယ္.ေငြကို အလြယ္ရွာရတယ္ထင္လာတယ္.မီးကို တိုးတဲ့ ပိုးဖလံေတြ မ်ားလာတယ္..ေငြသာ အရာရာ ဆံုးျဖတ္တယ္ျမင္လာျပီး အျခားေလာကီကိစၥေတြမွာ အားနည္းလာတယ္. နွစ္ေပါင္း ၄၀ ေလာက္ျကာေတာ့  လူမ်ိဳးတစ္မ်ိဳးရဲ့ ဘက္စံု ဖြံ့ျဖိဳးမႈ ဟာ မေတြ့ရသေလာက္ျဖစ္သြားတယ္..အပစ္ရပ္ ၁၉၉၄ေနာက္ပိုင္း ကုပၼဏီ ျကီးေတြ ဝင္လာျပီးေနာက္ပိုင္း ကခ်င္တို့ရဲ့ ေရြွအိမ္မက္ေတြ ေပ်ာက္ဆံုးကုန္တယ္.တရုတ္OBOR ရဲ့ 6th coridor BICM ဟာ ကခ်င္လီဒိုကို ဗဟိုျပုလာတဲ့အခါ ???တနိုင္းစစ္ပြဲျဖစ္လာတယ္.ေရြွနဲ့ ပယင္းအိမ္မက္လည္း ေပ်ာက္သြားတယ္..ဒိီေတာ့ အရင္ေခတ္ တေလ်ွာက္လံုး အလြယ္ရွာရတဲ့ ေက်ာက္စိမ္း ပယင္း ေရြွ ၃ခုလံုး မရေတာ့တဲ့အခါ ေငြသံုးျကီးခဲ့တဲ့ စရိုက္ပဲ ကခ်င္တို့လက္ထဲ က်န္ခဲ့တယ္..အဲဒါဟာ ???ဒီေန့ ကခ်င္ကေလးေတြရဲ့ အေျခခံ အေျကာင္းရင္းပဲ!!ဒီေတာ့ !! ဒီျပသနာကို ဘယ္လို ေျဖရွင္းမလဲ??? ေျဖရွင္းရန္ ၂ခ်က္ရွိတယ္ျမင္ပါတယ္။

ပထမ , ကခ်င္တို့ရဲ့ ေက်ာက္စိမ္းလုပ္ငန္းကို စနစ္တက် ပါဝင္ လုပ္ကိုင္နိုင္ေအာင္ ဥပေဒအရ ျပုျပင္ ေဖၚေဆာင္ေပးဖို့လိုမယ္.၂၀၁၇ ေက်ာက္မ်က္ဥပေဒကို ျပင္ဆင္ ဖို့ အထူးျကိုးစားရမယ္.. လက္လုက္လက္စားနဲ့ အေသးစားလုပ္ကြက္မ်ားကို အျမန္ခ်ထားေပးဖို့လိုမယ္.တရားဝင္လုပ္နိုင္ေအာင္ ျပဌါန္းေပးရမယ္.ဒီအတြက္ က်ြန္ေတာ္တို့ ဆက္တိုက္ျကိုးပမ္းခဲ့ရာမွာ ေတာ္ေတာ္ေတာ့ ခရိးီတာေရာက္ခဲ့ျပီျဖစ္တယ္.ဥပေဒအျမန္ထြက္နိုင္ေအာင္ ကခ်င္လူထုတရပ္လံုး တိုက္တြန္းရမယ္..
ေက်ာက္မ်က္ျပပြဲေတြ ျမစ္ျကီးနားမွာ ျပနိုင္ေအာင္ ဖန္တည္းရမယ္ေက်ာက္မ်က္အရိုင္းကို ျပည္ပတိုက္ရိုက္ေရာင္းခ်မႈ ကန့္သတ္ရမယ္။

ဒုတိယ!!!သယံဇာတ စီးပြားေရးမွ ကူးသန္းေရာင္းဝယ္မႈ စီးပြားေရးကို အျမန္ဆံုးေျပာင္းရမယ္.ဒါကေတာ့ ျပည္သူက အျမင္ပြင့္ဖို့လိုမယ္.ျပည္နယါအတြင္း အကြက္အကြင္းက်ရာေဒသေတြမွာ နိုင္ငံျခားရင္းနီွးျမုပ္နွံမႈ ေတြ ေဆာင္ရြက္နိုင္ေအာင္ျပင္ဆင္ရမယ္.စီးပြားေရးဇုန္ေတြ ထူေထာင္ရမယ္,စာခ်ဳပ္သေဘာတူညီခ်က္ေတြ လူထုအတြက္ ျပင္ဆင္ျပီး ေကာင္းမြန္ရင္ မည္သည့္နိုင္ငံျခားရင္းနီွးျမုပ္နွံမႈ မဆို လုပ္သင့္တယ္. ေလာေလာဆယ္ နန္က်င္စီးပြားေရးဇုန္ လုပ္ဖို့ရွိတယ္.စာခ်ုပ္သေဘာတူညီခ်က္ ေကာင္းမြန္ရင္ လုပ္ရမွာ ျဖစ္တယ္.ေငြရင္းတတ္နိုင္သူမ်ားအစုရွယ္ယာပါဝင္ထားသင့္တယ္..ကခ်င္တို့ရဲ့ စီးပြားေရးကို ကူးသန္းေရာင္းဝယ္မႈ ဘက္ ေျပာင္းရမယ္..တစ္ဆင့္ျခင္း အစုအဖြဲ့အလိုက္ ရိုးသားျကိုးစားမွ ေအာင္ျမင္နိုင္ေသာ အေျခခံ အေလ့အထေကာင္းေတြ ရလာမယ္..ဒီလုပ္ငန္းေတြက စာရိတၱခိုင္မာမႈ အေပၚ အေျခခံေလ့ရွိတာေျကာင့္ ????ခုလို အလြယ္ လုယက္မႈ မ်ိဳးဟာ ပေပ်ာက္သြားနိုင္မယ္..က်ြန္ေတာ္တင္ျပတဲ့အခ်က္ေတြဟာ အႏွစ္ ၂၀ ေလာက္ ေသခ်ာ ျကိုးစားရအံုးမယ္.စိတ္ရွည္ဖို့ေတာ့လိုမယ္ခုကတည္းက တက္ညီလက္ညီ ျကိုးစားဖို့ေတာ့ ေျပာခ်င္ပါတယ္။

0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw ,
9:04 PM

လုယက္မႈ ျပသာနာ ( ၁ )

 လုယက္မႈ ျပသာနာ ( ၁ ) 

ျမစ္ျကီးနားက အသက္မျပည့္ေသးတဲ့ကခ်င္လူငယ္ေလးေတြ လုယက္မႈ ျပသနာကို ဘယ္လိုေျဖရွင္းမလဲ ဆိုတဲ့ အျမင္ကေန ေဆြးေႏြးဖို့ျဖစ္တယ္..က်ြန္ေတာ္ တင္ျပခဲ့တဲ့ အခ်က္၂ခ်က္ထဲ က ??? 
ပထမ အခ်က္ 

ကခ်င္ IDPမ်ား အေရး ေရေသာက္ျမစ္ျပသနာ ေျဖရွင္းရန္ ျဖစ္တယ္.. ပထမဦးစြာ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး အျကီးျကီး ရွိျပီ 
ဆိုတာ ေသေသခ်ာခ်ာ ေလးေလးနက္နက္ လက္ခံဖို့လိုတယ္..ပင္မအေျကာင္းရင္း သိရင္ ??? ေျဖရွင္းရန္နည္းလမ္း ရွာပါမယ္..နည္းလမ္းရ ရင္ လုပ္ပါမယ္,ပင္မအေျကာင္းရင္း,ကခ်င္ေတြရဲ့ ေရေသာက္ျမစ္ ေပ်ာက္ဆံုးျခင္း rootless ျဖစ္ျခင္းျဖစ္ပါတယ္..2011 ဇြန္လ ၉ရက္က စလိုက္တဲ့ တစ္ေက်ာ့ျပန္ကခ်င္စစ္ပြဲ ဟာ ခုဆို ၈နွစ္တိုင္ေရာက္လာေနျပီ ျဖစ္တယ္..KIO နဲ့ ျမန္မာစစ္တပ္ရဲ့ တိုက္ပြဲျကာလာတာနဲ့အမ်ွ IDP အေရအတြက္ဟာ တိုးသထက္တိုးလာျပီ ျဖစ္တယ္,ဒါဟာ ကခ်င္တို့ရဲ့ ေနရပ္က စြန့္ခြာ အနာဂတ္ေပ်ာက္ဆံုးျခင္း ျဖစ္တယ္..ဘယ္ေလာက္ေတာင္မ်ားလာသလဲ ဆိုေတာ့ ??၂၀၁၈ ဧျပီလ တနိုင္းစစ္ပြဲ မတိုင္ခင္အထိ Government Control area ေရာ Non Government Control Area ေရာ စခန္းေပါင္း ၁၆၄ ခုရွိျပီး လူဦးေရ ကခ်င္ျပည္နယ္မွာ 90829 ေယာက္နဲ့ ရွမ္းေျမာက္မွာ 9435 ေယာက္ စုစုေပါင္း  100264 ေယာက္ျဖစ္ပါတယ္, ဒါဟာ??? 2014 သန္းေကာင္စာရင္းအရ ကခ်င္လူဦးေရ ၆သိန္းခြဲ ရဲ့ ၆ပံု၁ပံု ျဖစ္ေနတာဟာ ထိတ္လန့္စရာ စာရင္း ျဖစ္ေနပါတယ္,။ 

IDP စာရင္းဟာ ထပ္တိုးေနအံုးမွာ အေသအခ်ာပါ,ဒီအျဖစ္ဟာ ကခ်င္ေတြရဲ့ ပညာေရး စီးပြားေရး လူမႈ ေရး တျဖည္းျဖည္း က်ဆံုးေစတဲ့အရာဆိုတာ အားလံုးအသိပါ ဒါေပမဲ့ ထိေရာက္တဲ့ ေဆာင္ရြက္ခ်က္ ေတြ မလုပ္နိုင္ေသးပါဘူး..IDP ေတြ ကူညီေရးဟာ ျဖစ္စဥ္ ၃ခုရွိပါတယ္.Rescue ကူညီ ကယ္ဆယ္ေရး Return ေနရပ္ျပန္ေရး Resettelment ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး တို့ပဲ ျဖစ္ရာမွာ ကခ်င္ IDP ေတြအတြက္ ေလာေလာဆယ္ကခ်င္ျပည္သူေတြ လုပ္ေပးနိုင္တာက rescue တစ္ခုတည္းျဖစ္ေနပါတယ္..ဒီေတာ့ ဘယ္ေလာက္မ်ားကူနိုင္အံုးမလဲ??? ဘယ္ေလာက္ျကာျကာလဲ???ျ ကာေတာ့ ကခ်င္လူထုလည္း လက္ပမ္းက်ေနျပီျဖစ္တယ္.. ဘယ္လို ေဆာင္ရြက္ေပးဖို့သင့္သလဲ???? က်ြန္ေတာ္တို့ ကခ်င္လူထုျကားမွာ သတိေမ့ေလ်ာ့ေနတာ တစ္ခုရွိပါတယ္.. က်ယ္က်ယ္ျပန့္ျပန့္ ေဆာင္ရြက္ေပးနိုင္တာဆိုလို့ ျပည္ေထာင္စု လူကယ္ျပန္ ဝန္ျကီးဌါနျဖစ္ပါတယ္..အဲဒါကို ေတာင္းဆိုဖို့ပါပဲ..နိုင္ငံေရး conflict ေျကာင့္ ျဖစ္တဲ့ စစ္ပြဲေျကာင့္ ေပၚေပါက္လာတဲ့ IDP ေတြဟာ ျပည္ေထာင္စုအစိုးရအေပၚမွာ လံုးဝတာဝန္ရွိေနပါတယ္..လူထုမဲေပး တင္ေျမွာက္ထားတဲ့ အစိုးရနဲ့ လြွတ္ေတာ္ရွိေနပါတယ္.. သူတို့ဟာ လူထုအသံကို လစ္လ်ဴ ရႈလို့မရပါဘူးး..ဒီ နိုင္ငံေရးအခြင့္အေရးကို အသံုးခ်ဖို့လိုပါတယ္. ၂၀၀၈ အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၆၇, ၇၆ အရေသာ္၎ျပည္နယ္လြွတ္ေတာ္ဆိုင္ရာ ဥပေဒ ၂၃ , ၂၄, ၂၅ အရ ေသာ္၎..IDP မ်ား အထူးကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေရး ေကာ္မတီတစ္ရပ္ ကခ်င္ျပည္နယ္လြွတ္ေတာ္မွာ ဖြဲ့စည္းေဆာင္ရြကခြင့္ရွိပါတယ္..

  အဲဒီေကာ္မတီကေန လူကယ္ျပန္ ဝန္ျကီးဌါနကိုေသာ္၎ ကခ်င္ျပည္နယ္အစိုးရကိုေသာ္၎ ထိေရာက္စြာပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္နိုင္ပါတယ္.. ဒါဆိုရင္ အစိုးရအလုပ္ကိုယ္စား ဝင္ေရာက္တာဝန္ယူေနရတဲ့ ကခ်င္လူထု တာဝန္ေပါ့သြားမွာျဖစ္သလို စနစ္က်ျပီး က်ယ္ျပန့္တဲ့ လူမႈ ဝန္ထမ္းအစီအစဥ္မ်ား ခံစားရမွာ ျဖစ္တယ္..Rescue အပိုင္းကို ထိေရာက္စြာ ေဆာင္ရြက္နိုင္မွာ ျဖစ္သလို Return ပိုင္းမွာလည္း ရသေလာက္ေဆာင္ရြက္နိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္..ဒီကိစၥအတြက္ က်ြန္ေတာ္တို့ ေတာ္ေတာ္ျကိုးပမ္းခဲ့ပါတယ္.ကခ်င္ ၄ပါတီ ေတြ့ဆံုေဆြးေႏြးခဲ့ျပီး သေဘာတူညီမႈ ရခဲ့ေပမဲ့ ေရွ့ဆက္ မတိုးနိုင္ခဲ့ပါ..ထို့အတူ ျမစ္ျကီးနားလူမႈ အဖြဲ့အစည္း CSO အခ်ိဳ့ ေရွ့ေနမ်ားအဖြဲ့ေတြနဲ့လည္း ေသခ်ာ တိုင္ပင္ခဲ့ဘူးပါတယ္..လုပ္မယ္လို့ ဆႏၵမ်ားရွိခဲ့ေပမဲ့ လက္ေတြ့မွာ စျပီး မလုပ္နိုင္ခဲ့ပါ,အလုပ္ကို ဖိဖိစီးစီး လုပ္လိုစိတ္မရွိေသးတယ္လို့ပဲ ေကာက္ခ်က္ခ်ပါတယ္..ဒီကိစၥဟာ တစ္ဖြဲ့တည္း လုပ္တာထက္ အမ်ားစု mandate နဲ့ ေဆာင္ရြက္မွသာ ေအာင္ျမင္တာမို့ က်ြန္ေတာ္တို့ မိတ္ဖက္အဖြဲ့မ်ား ရွာေဖြေနဆဲ ပဲ ျဖစ္ပါတယ္..

ကခ်င္ျပည္သူတို့အေနနဲ့ နည္းလမ္းရွိျပီ ,!!က်ယ္က်ယ္ျပန့္ျပန့္လည္း လုပ္နိုင္ဖို့ ရွိျပီ ဆိုရင္???ဒီလို လုယက္မႈ ဆိုးက်ိဳးမ်ားကို အျမန္ဆံုးရပ္တန့္ဖို့ အားထုတ္ရေတာ့မွာျဖစ္ပါတယ္..အျပုသေဘာ ေဆြးေႏြးခ်က္မ်ား အမ်ားသံုးသပ္ရင္ ဒီထက္ေအာင္ျမင္နိုင္ပါတယ္..

0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw ,
1:40 PM

Tsun Mayu ai Lam Ni


Jinghpaw Wunpawng Mungdan
Shang lawt lu na ra ai nga gaw
tsun chye n-na , Dai Mung Dan
Shang lawt lu na pan dung hpe
ja-hten sharun ai myu baw sang 
gin-hka ma-hkrun lam hta Ting
gyeng Hkum Promotion galaw
let tsap ma - na hkawm nga ai
Ma-sha n-kau mi hpe tsun dat na.
Ya an hte K A C H I N ngu ai Jing
hpaw Wunpawng Myusha ni hta,
1 . Jinghpaw
2 . Maru
3 . Lashi
4 . Ah Zi
5 . Nung ( Hka-nung / Rawang )
6 . Yaw yin ( Li saw )
N-dai ni gaw 6 rai tim 1 sha ngu
n-na sha-grin da ngut sai re hpe
dum nga ma ai kun?
Ngai gaw Kachin ( Maru Tangbau
Zukdaw ) Kasha langai mi rai nga
nngai.
Dai hta ya Maru nga mying Galai
kau n - na lawng waw mying bai
Mying wa ai hte seng na loi tsun
dat mayu ai.
Miwa mung chying masha rai nga
ai Yi su a baw-sang Lhaovo hpaw
ga hpe sa sha-ga sha-kap ai maru
ni moi Lai wa sai (2000) ning ram
kaw n-na Lhaovo hpaw hte Ma-jan
ga - sat n - na Ta Li ga kaw yen
hprawng mat ai re. Dai tatli ga kaw
Hkaw Hkam Hkaw nan dung lai wa
sai. Kahpu kanau n-ram nna Majan
jau pu sha - ra kaw ti-nang masha
n-lang ai .
Ti-nang a-myu hpe dai ten kaw n-na
nchye Lang ai sha n-ga Bye amyu ni
hpe she Majan jau bu shara kaw
tawn ai.
Mi - wa hte Ma - jan byin wa ai hte,
Bye ni gaw Mi - wa ni kaw kap n-na
Maru ni hpe Ma - jan gap sha-myit ai
ma-jaw dai sha-ra tat n-na jing-hpaw
Mung de gaw , Hpu Nau Ma - chyu
hprawng shang ma ai.
Sub State Sam mung de gaw ma-jan
je n - na du shang wa ai re.
Lhaovo hpaw kaw n-na gaw lawt sai
rai tim, Ga hpe dai ni du hkra hkan
sha-ga kap nga ma ai.
Maru ga gaw jinghpaw ga nan re.
Dai la - bau ni hpe gaw shawng n
sa-gawn yu ma nna ,
Moi ka-lang mi mung sam mung
( Sub State ) de ya na zawn nga
Lawng waw gaw Jing-hpaw kaw
n lawm ai nga sa tsun garu wa ma
ai shaloi,
An hte a Sub State Sam mung de
nga ai maru ni gaw, an hte gaw
Jinghpaw re nga na hpu nau sam
ni hkung ga sha-reng ai re. dai ni
wa mi she lawng - waw ngu gaw
Jing-hpaw hpan n re nga wa yang
chyawm gaw, Sam ni mung an hte
hpe roi wa na re. dai ma jaw maru
sai shaw wa mu an hte gaw Jing
hpaw ngu ai hku she nga na ngu
kalang shabai kau hkat sai.
Ya mung myidi na hpang rai n-chye
nkaw rai n-na, Moi Ji Woi Ji Wa ni
jung da sai Ma-sat hpun dung hpe
htawt sit ai wa gaw, Shu ma-shi shu
Masha htum nchye ai ding nye kaba
hkrum na re ngu n-na sha-dum dat
na.
Maru Tangbau Zuk - daw ka - sha
Zuk Dau ( Zukdaw Tsawm Naw )
Mung Myit Sinli Nampaka
Kachin Sub State!

0
Written By Ka ai ten No comments:
Seng ang ai ga baw ,

07 August, 2018

12:50 AM

ATEN HTE MYIT HPAJI (Time and Wise Heart)


2017 ning hpe shakram nna, 2018 de shang wa ai ten, ATEN hte seng ai lam kadun mi garan kachyan dat nngai; aten lu jaw ai ni hti la nna akyu hkam la lu na myit mada nngai.

Aten hte Shinggyim masha a lit (Time and human responsibility)
Minute, sekkan, nayi hkying hkum, shani shana hte shaning shata ngu ai ATEN gaw n hkring n sa lwi yawng nga ai hkanu hkashi hte maren sha, nhkring nsa shi ladaw langa a ritkawp the maren lwi lai dingyang rai nga ai. ATEN a galai shai ai masa ‘principle of change’ hta, (a) hpang de bai nhtang ai lam nnga ai (no turning back), (b) malai ngu nnga ai (time cannot be substituted), (c) shi aten hte aten lit lu ai (each time has its own task); hte (d) shawng de ding yang lahkam ai (time moves forwards gradually). Shinggyim masha gaw ndai galai shai ai aten a masa hpungla e kashun kashe rai hkan hpung yawt shachyut nang let, si htan ntsang rai, aten hte kamu hkat nna asak hkrung lam hpe gawgap ai masa rai nga ai.

Aten hte De a Shingdu na lachyum ( Time and Its Meaning behind)
Shinggyim masha gaw aten hte kamu kumchyi hkat let asak hkrung ai sha n rai; Dai galai shai ai ATEN masa a lachyum hpe htai shapraw na matu lit mung lu nga ai. Chyum Laika hta, ‘Anhte gaw myit hpaji lu la hkra, Anhte a nhtoi chye hti lu na sharin ya mi” (Shkd 90:12) nga tsun ai. Myit hpaji hpe English NRSV hta, ‘wise heart’ nga ai. Galai shai ai aten ladaw shaning shata ni e shinggyim masha hpe lachyum shapraw dan nga ai hpe, Karai a hkrang bung shinggyim masha ni chye na hkawn ra ai lachyum rai nga ai.
Shinggyim masha nan mung galai shai ai aten a ‘bawng masha’ (victim) rai nga ai. Aten a matsun ritkawp tup hkrak hkan yang chyu sha awngdang galu kaba wa na rai nna, aten ritkawp matsun hpe lale jang, asak hkrung lam a lit hpe hprai kau nga ai. Ndai lit hpe hprai kau ai gaw, grai tsang hpa rai nga mali ai. Lahta na (c) “kaw tsun ai hte maren, aten gaw shi ten hte shi hprai nmai ai lit lu ai” (each time has its own task). Shinggyim asak hkrung lam hta, ningpawt kaw nna ngap ngap rai gaw shachyawm mahkawng shinggyim rai ai lam rai nga ai. Shawng galaw na hpe hpang e galaw jang hka kap mat ai; dai hka hpe galoi nmai wa ai, dai hpe wa ai nga jang, kalang bai aten hka kahtap kap mat ai. Ndai hku matut manoi rai wa jang, masha a asak hkrung lam gaw baw pyi nlu sharawt na daram re aten hka tsip tai mat nna, shawng de sit na n mai byin mat ai. Masha nan gaw shamu nga, asak mung kaba jat wa ding yang rai nga tim, myit hpaji n jat ai, manu namnak hkring ai, shawng kaw na nga nga sai pyi yawm ginyoi mat ai lachyum de gale wa lu nga ai. Dai majaw, (a) Aten hpe n lahpawt kau na nachying ahkyak nga mali ai; (b) galai shai ai aten ahkying, labau maka ni gaw hpa baw lachyum shapraw nga ai ngu ai hpe tut nawng lek nna dinglik mahtai shapraw la na lit n mai hprai nga ai.
Dai hte maren, amyu sha lam hku yu yang, Anhte a matu ahkyak dik ten gaw ya ten rai nga mali ai. Ya aten hta zim nga ai wa gaw labau hka kap na rai nga ai. Dai hka hpe hpang e bai wa na nga jang, hpang na bungli hpe bai hprai kau na rai nga ai. Amyu sha ni a matu si hkrung si htan daram ahkyak ai aten, amyu sha marai hkum shagu, tinang nga ang ai shara hta, aten hka n kap hkra amyu sha magam hta gunhpai lu na nachying ahkyak nga mali ai. Amyu sha bungli hta hka shakap da ai kadai n lawm na hpe myit mada nngai.

Signs of the Time as history (Aten a maka gaw labau)
Aten ngu ai shaloi, anhte a labau rai nga ai. Labau gaw aten a kumla ni hpe shapraw ai hku sa wa nga ai. Mabyin masa shagu a Shingdu e lachyum hkan nang nga ai. Dai majaw, aten ladaw shaning shata galai wa ai ten hta, labau hpe nhtang myit yu nna lachyum bai shapraw ra nga mali ai. Choan-Seng Song ngu ai Sarakaba wa tsun ai hta, ‘history is not to be memorized, but to be interpreted – labau ngu ai gaw bawnu hte matsing da na matu sha n re, lachyum htai shapraw na matu re’ nga ai. Anhte a matsan tsin-yam (suffering) a labau mung chyinghkraw galu nga ai; ningbaw ningla ni pyi ban hte ban galai wa sai; hkrum sha ra ai ru yak gaw grau grau laja lana rai wa nga ai. Myen mung masa hte Miwa-Myen sut hpaga mung sang masa maden shachyai ai tauwang kaw anhte a lam wa, yup nmai, sha n mu rai nga mali ai. Anhte a magam bungli n ngut kre shi ai hpe lachyum madun ai sha n-ga, anhte amyu ni grau grau myit mang shabawn let, sai ninghtan rap ra, ningmu, nsen makai madawng nna n-gun kaba hte grau bungli ningsam dat ra na lam hpe madi madun nga ai. Anhte Wunpawng mungdan ngu tsun nga ga tim, ta tut hta Wunpawng Mungdan a lachyum majing gaw Shanglawt ni up ai daw kaw chyu sha rai nga mali ai. Ndai hpe yu yang, anhte a lata na lamu ga, shara, dap ni tat kau ai mung hkrit hpa kaba rai nga mali ai.

Matut nna aten ladaw a kumla ni gaw anhte hpe hpa naw tsun nga ai kun? dinglik mahtai shapraw na Myit hpaji grau hpring tsup wa mi ga law.

2018 ning hta Awng Padang Chyeju hpring nga mali ga!

Written By Ka ai ten
Seng ang ai ga baw ,